Synbiotic là gì? Khi lợi khuẩn và chất xơ đi cùng nhau

Cô chú có bao giờ uống men tiêu hóa cả tháng trời mà bụng vẫn ì ạch, ngồi cả buổi sáng trong nhà vệ sinh vẫn khó đi không? Hay mua hộp lợi khuẩn đắt tiền về dùng, vài hôm thấy đỡ rồi đâu lại vào đấy, tiền mất mà ruột vẫn cứ bí? Cháu Tuấn gặp nhiều cô chú như vậy lắm. Và cháu xin nói thẳng: lỗi thường không nằm ở chỗ lợi khuẩn tốt hay dở. Lỗi nằm ở chỗ ta đưa lợi khuẩn vào bụng nhưng quên mất một thứ — thức ăn để nuôi chúng. Lợi khuẩn vào ruột mà không có gì ăn thì cũng như khách quý đến nhà mà chủ không dọn cơm. Đói quá, chúng bỏ đi.

Vậy synbiotic là gì? Nói thật gọn: synbiotic là sự kết hợp lợi khuẩn (probiotic) và chất xơ nuôi lợi khuẩn (prebiotic) trong cùng một công thức. Gieo hạt thì phải bón đất, hạt mới nảy mầm khỏe — synbiotic làm đúng hai việc đó một lúc. Trong bài này, cháu Tuấn sẽ giảng cho cô chú thật dễ hiểu: vì sao lợi khuẩn và chất xơ đi cùng nhau lại mạnh hơn dùng riêng, trong ruột chuyện gì đang xảy ra, và quan trọng nhất — cách chọn, cách dùng sao cho đúng để hỗ trợ đường ruột, nhất là với cô chú hay bị táo bón.

Về tác giả: Bài viết được biên soạn bởi Thạc sĩ Dược học Lê Minh Tuấn (Tuấn Thầy Thuốc) — tốt nghiệp Đại học Dược Hà Nội, hơn 25 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực dược và tư vấn chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Nội dung mang tính chia sẻ kiến thức, không thay thế chỉ định của bác sĩ điều trị.

Contents

Probiotic, prebiotic, synbiotic — ba cái tên dễ lẫn, hiểu một lần là nhớ mãi

Hôm trước có một cô ở quê gọi điện cho cháu, giọng rối lắm: “Cháu Tuấn ơi, ngoài hiệu thuốc người ta bảo cô mua probiotic, trên tivi lại nói prebiotic, giờ con cô bảo mua synbiotic. Rốt cuộc cô phải mua cái nào hả cháu?”. Cháu nghe mà vừa buồn cười vừa thương. Ba cái tên na ná nhau, người trẻ còn lẫn nữa là cô chú. Nên mình gỡ rối từng cái một, chậm thôi mà chắc.

Probiotic — chính là lợi khuẩn

Probiotic là những vi khuẩn có ích sống trong đường ruột, dân mình quen gọi là “lợi khuẩn”. Chúng giúp tiêu hóa thức ăn, giữ cho đường ruột cân bằng. Cô chú cứ hình dung: probiotic là những hạt giống tốt mà ta gieo xuống ruột.

Prebiotic — là thức ăn cho lợi khuẩn

Prebiotic không phải vi khuẩn. Nó là một loại chất xơ hòa tan — thức ăn riêng của lợi khuẩn. Ruột người mình không tiêu hóa được nó, nhưng lợi khuẩn thì mê. Prebiotic chính là phân bón cho đất, để hạt giống nảy mầm, sinh sôi.

Synbiotic — gộp cả hai vào một

Đặt lợi khuẩn (probiotic) và chất xơ nuôi lợi khuẩn (prebiotic) chung trong một sản phẩm, ta được synbiotic. Vừa gieo hạt, vừa bón đất, làm cùng lúc. Cô chú chỉ cần nhớ đúng một câu: probiotic cộng prebiotic bằng synbiotic. Nhớ được câu đó rồi thì cả phần sau nhẹ tênh.

Synbiotic là gì mà đi cùng nhau lại mạnh hơn dùng riêng?

Có chú nghe xong gãi đầu hỏi cháu: “Thế thì cháu, chú cứ uống lợi khuẩn riêng, rồi ăn nhiều rau cho có chất xơ riêng, có được không, việc gì phải gộp?”. Câu hỏi hay đấy chú ạ. Trên lý thuyết thì được. Nhưng trong thực tế, đi cùng nhau vẫn có cái lợi riêng mà tách rời khó có được. Cháu kể chú nghe ba lý do.

Một là, lợi khuẩn cần có cái ăn ngay khi vừa tới nơi. Uống lợi khuẩn một mình vào cái bụng đang thiếu chất xơ, chúng xuống tới ruột mà chẳng có gì bỏ bụng thì khó trụ lại, dễ bị tống ra ngoài. Như đem cây non trồng xuống mảnh đất khô cằn — cây khó sống. Synbiotic thì mang sẵn phân bón đi kèm, lợi khuẩn vừa đến đã có cái nuôi.

Hai là, với người có tuổi, lượng lợi khuẩn trong ruột vốn đã ít đi theo năm tháng, lại thêm ăn ít rau, ngại uống nước nên chất xơ trong bữa cũng thiếu. Hai cái thiếu cộng vào nhau. Bổ sung lẻ từng thứ thì hay quên thứ này, sót thứ kia. Synbiotic lo cả hai một lúc, gọn và đỡ bỏ sót.

Ba là, bản thân chất xơ hòa tan đã có ích cho người táo bón — nó kéo nước vào lòng ruột, làm mềm phân. Vậy nên trong một công thức synbiotic tốt, chất xơ vừa nuôi lợi khuẩn, vừa trực tiếp góp phần làm phân mềm hơn. Một công đôi việc. Đó là lý do vì sao lợi khuẩn và chất xơ đi cùng nhau lại hỗ trợ đường ruột tốt hơn so với dùng lẻ một thứ.

Synbiotic là gì mà đi cùng nhau lại mạnh hơn dùng riêng?

Trong bụng cô chú, synbiotic làm gì?

Cháu biết nhiều cô chú không ưa nghe lý thuyết dài dòng, đầu óc lại rối. Nên phần này cháu nói thật ngắn, đủ để cô chú hình dung chuyện đang xảy ra ngay trong bụng mình thôi.

Khi cô chú uống synbiotic, chất xơ hòa tan theo nước đi xuống ruột già. Tại đây nó gặp nước, trương nở lên thành một dạng gel mềm, giữ nước lại trong khối phân. Phân nhờ vậy mềm hơn, to hơn, trơn hơn — đi nhẹ nhàng hơn, đỡ phải rặn.

Cùng lúc, đám lợi khuẩn được ăn chính chất xơ này. Khi chúng lên men chất xơ, chúng sinh ra một nhóm chất gọi là acid béo chuỗi ngắn. Cô chú không cần nhớ cái tên khó nghe đó đâu, chỉ cần biết: nhóm chất này nuôi dưỡng niêm mạc ruột và góp phần điều hòa nhu động ruột — tức là điều hòa cái sự co bóp đẩy phân đi của ruột già. Ruột co bóp đều thì phân không nằm lì một chỗ để bị rút mất nước, khô cứng lại.

Như vậy, synbiotic tác động vào đường ruột theo mấy hướng cùng lúc: làm mềm phân, nuôi lợi khuẩn, hỗ trợ ruột co bóp nhịp nhàng hơn. Đây cũng là điểm khác với mấy loại thuốc xổ kích thích — thuốc xổ ép ruột co bóp mạnh để tống phân ra ngay, còn synbiotic thì đi vào chăm cái gốc của hệ vi sinh đường ruột, dịu hơn và bền hơn. Cô chú nào muốn hiểu sâu phần này có thể đọc thêm bài Lợi khuẩn đường ruột và táo bón trong chuỗi bài của cháu.

Cách chọn synbiotic đúng cho người cao tuổi — 4 điều cần xem trên hộp

Ra hiệu thuốc bây giờ, mười hộp thì cả mười đều ghi “hỗ trợ tiêu hóa”, cô chú đứng nhìn hoa cả mắt, chẳng biết tin cái nào. Cháu xin chỉ cho cô chú 4 điều cần xem, theo đúng thứ tự, để khỏi nhầm.

Điều 1 — Xem có đủ CẢ HAI thành phần không. Một synbiotic đúng nghĩa phải ghi rõ trên nhãn cả lợi khuẩn (probiotic) và chất xơ nuôi lợi khuẩn (prebiotic). Nếu chỉ thấy mỗi lợi khuẩn, hoặc chỉ thấy mỗi chất xơ, thì đó chưa phải synbiotic.
Điều 2 — Ưu tiên lợi khuẩn dạng bào tử. Lợi khuẩn dạng bào tử có một lớp áo giáp bao bọc, sống sót tốt hơn khi đi qua môi trường acid của dạ dày, xuống được tới ruột mới nảy nở. Cô chú tìm trên nhãn các chủng có chữ Bacillus — đó thường là loại bào tử.
Điều 3 — Xem loại chất xơ. Nên chọn loại có chất xơ hòa tan dịu như FOS, gôm Acacia, mủ trôm — vừa nuôi lợi khuẩn vừa giữ nước làm mềm phân, lại ít gây đầy hơi. Với người cao tuổi bụng dạ nhạy cảm, chữ “dịu” là tiêu chí quan trọng đấy cô chú.
Điều 4 — Xem số công bố và nhà sản xuất. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải có số công bố đăng ký. Hộp ghi rõ số công bố, có địa chỉ công ty, có hotline thì yên tâm hơn hẳn so với hàng trôi nổi không rõ nguồn gốc.

Nhớ giúp cháu: synbiotic là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Nó không thay cho việc ăn rau, uống nước và vận động hằng ngày. Chọn được sản phẩm tốt rồi mà bỏ bê nếp ăn uống sinh hoạt thì cũng khó bền.

Cách dùng synbiotic đúng cách — cháu cầm tay chỉ việc từng bước

Chọn đúng mới được một nửa, dùng đúng mới là cả vấn đề. Cháu gặp không ít cô chú mua đúng sản phẩm tốt nhưng dùng sai cách, uống mãi không thấy chuyển, rồi đổ tại sản phẩm. Oan cho nó lắm. Cô chú làm theo mấy bước này cho đúng nhé.

Bước 1 — Pha bằng nước nguội hoặc ấm dưới 40 độ. Tuyệt đối không pha nước nóng, nước sôi. Lợi khuẩn gặp nóng là chết, coi như uống công cốc, tiền đổ xuống cống. Cô chú cứ lấy nước lọc nguội, hoặc nước ấm vừa đủ ngậm tay là được, chừng 100–150ml.
Bước 2 — Khuấy tan rồi uống ngay. Pha xong khuấy đều, uống liền, đừng để cốc nước lăn lóc cả tiếng đồng hồ mới nhớ ra uống.
Bước 3 — Uống thêm một cốc nước lọc sau đó. Đây là bước quan trọng nhất mà nhiều người bỏ qua. Chất xơ cần đủ nước mới trương nở và làm mềm phân được; thiếu nước thì chất xơ trở chứng, làm phân vón cục, càng bí thêm. Nên uống synbiotic xong, cô chú làm thêm một cốc nước lọc đầy nữa.
Bước 4 — Dùng đều mỗi ngày, chia 2 lần, thường là sáng và tối. Người mới táo bón nhẹ thì liều thấp, người táo nặng hơn thì liều cao hơn theo hướng dẫn trên bao bì hoặc theo lời dược sĩ.
Bước 5 — Cách xa thuốc điều trị khác ít nhất 2 giờ. Cô chú đang uống thuốc huyết áp, tiểu đường, dạ dày… thì uống synbiotic cách ra ít nhất 2 tiếng để khỏi ảnh hưởng lẫn nhau.

Còn chuyện thời gian: synbiotic tác động vào hệ vi sinh đường ruột nên cần kiên trì, không phải uống một hai bữa là chuyển ngay như thuốc xổ. Thường dùng đều khoảng 2–3 tháng, khi đường ruột ổn hơn thì giảm về liều duy trì. Dấu hiệu cho thấy cô chú đang đi đúng hướng: phân mềm dần, thành khuôn như khúc xúc xích mềm mịn, đi đều đặn hơn, bụng đỡ chướng. Còn nếu đi phân lỏng nhiều lần thì giảm liều lại nhé.

Phối synbiotic với ăn uống, vận động — để hỗ trợ đường ruột bền hơn

Cháu luôn nói với cô chú một câu: synbiotic là người trợ thủ, còn ông chủ vẫn là nếp sống hằng ngày. Synbiotic đi cùng mấy thói quen dưới đây thì đường ruột mới thật sự nhẹ nhõm. Cô chú làm song song nhé, đừng trông cậy hết vào hộp sản phẩm.

Uống đủ nước: khoảng 1,5–2 lít mỗi ngày, tức chừng 8 ly. Sáng ngủ dậy uống từ từ 1–2 ly nước ấm (mỗi ly khoảng 200ml) để tạo phản xạ đi ngoài. Cô chú nào sợ tiểu đêm thì dồn uống nhiều vào buổi sáng và trưa, sau 7 giờ tối thì giảm lại.
Ăn đủ chất xơ từ rau quả: Viện Dinh dưỡng Quốc gia khuyến nghị người trưởng thành ăn khoảng 20–25g chất xơ mỗi ngày, nhưng nhiều cô chú ăn chưa nổi một nửa. Mỗi bữa cố ăn chừng một bát rau. Ưu tiên rau có chất nhầy trơn ruột như mồng tơi, rau đay, rau dền, rau khoai lang; thêm khoai lang luộc cả vỏ, đu đủ chín, chuối tiêu chín, thanh long, mận khô. Tăng chất xơ phải tăng từ từ kẻo chướng hơi, và luôn đi kèm đủ nước.
Đi vệ sinh đúng giờ vàng: tốt nhất là sau bữa sáng 15–30 phút, lúc ruột phản xạ mạnh nhất. Kê một chiếc ghế nhỏ cao chừng 20cm dưới chân cho đầu gối cao hơn hông, người hơi cúi về trước — tư thế gần giống ngồi xổm này giúp đoạn ruột cuối thẳng ra, đi dễ mà không phải rặn. Tuyệt đối không rặn gắng sức nín hơi, vì rặn mạnh làm tăng vọt huyết áp, rất nguy hiểm với cô chú huyết áp cao hay bệnh tim. Thay vào đó, hít sâu rồi thở ra từ từ bằng miệng, gồng nhẹ bụng dưới. Ngồi tối đa 5–10 phút, đừng mang điện thoại vào kẻo ngồi lâu sinh trĩ.
Xoa bụng và vận động nhẹ: buổi sáng hoặc tối trước khi ngủ, nằm ngửa co nhẹ chân, xoa hai lòng bàn tay cho ấm rồi xoa bụng theo vòng tròn thuận chiều kim đồng hồ (đúng chiều phân đi trong ruột già), bắt đầu từ bụng dưới bên phải, chừng 100 vòng (khoảng 5 phút), lực nhẹ thôi. Thêm động tác đạp xe trên không 20–30 vòng. Ban ngày cố đi bộ khoảng 30 phút, chia làm 2–3 lần sau bữa ăn. Lưu ý: không xoa bụng khi mới mổ bụng, đang mang thai, hoặc đang đau bụng dữ dội chưa rõ nguyên nhân.

Khi cô chú đã giữ được nếp ăn — uống — đi — vận động như trên mà vẫn muốn có thêm một sản phẩm synbiotic hỗ trợ cho tiện, thì có thể tham khảo Insotac Gold. Đây là một synbiotic kết hợp chất xơ hòa tan với lợi khuẩn dạng bào tử, góp phần hỗ trợ nhuận tràng và hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, giúp hỗ trợ giảm tình trạng táo bón. Đây là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Khi nào synbiotic là chưa đủ — cô chú phải đi khám ngay

Phần này cháu nói nghiêm túc, mong cô chú đọc thật kỹ. Synbiotic dù tốt đến mấy cũng chỉ dành cho những trường hợp táo bón thông thường do tuổi tác, do ăn ít rau, ít vận động. Có những dấu hiệu báo động mà cô chú không được lấy bất cứ sản phẩm hỗ trợ nào ra để trì hoãn việc đi khám.

Đi ngoài ra máu — máu tươi hay máu lẫn trong phân đều phải đi khám, không tự xoay xở ở nhà.
Đau bụng dữ dội, quặn từng cơn không rõ nguyên nhân.
Sút cân nhanh không rõ lý do, người gầy rộc đi chỉ trong thời gian ngắn.
Bỗng nhiên táo bón mới xuất hiện — đang đi bình thường tự dưng táo, hoặc thói quen đi ngoài thay đổi đột ngột ở người lớn tuổi.

Gặp mấy dấu hiệu “cờ đỏ” này, cô chú hãy đến cơ sở y tế để bác sĩ thăm khám, tìm cho ra đúng nguyên nhân. Đừng vì ngại đi viện mà cứ mua hộp này hộp kia uống cầm cự — làm vậy có thể làm chậm việc phát hiện những bệnh cần xử lý sớm. Synbiotic là để chăm sóc, giữ gìn đường ruột cho khỏe. Nó không thay được con mắt của thầy thuốc khi cơ thể đang phát tín hiệu bất thường.

Đọc thêm trong chuỗi bài táo bón ở người cao tuổi

Bài về synbiotic này nằm trong chuỗi bài cháu viết riêng cho cô chú hay bị táo bón. Cô chú đọc thêm mấy bài dưới đây để hiểu trọn vẹn câu chuyện đường ruột của mình nhé:

Câu hỏi thường gặp về synbiotic

Synbiotic là gì, nói thật ngắn gọn cho dễ nhớ?

Synbiotic là sự kết hợp của lợi khuẩn (probiotic) và chất xơ nuôi lợi khuẩn (prebiotic) trong cùng một sản phẩm. Cứ nhớ: probiotic cộng prebiotic bằng synbiotic, giống như vừa gieo hạt vừa bón đất. Mục đích là vừa đưa lợi khuẩn vào ruột, vừa mang sẵn thức ăn cho chúng để chúng sống và sinh sôi tốt hơn.

Dùng synbiotic riêng có thay được việc ăn rau, uống nước không?

Không. Synbiotic chỉ là sản phẩm hỗ trợ. Nó không thay thế cho việc ăn đủ rau, uống đủ 1,5–2 lít nước mỗi ngày và vận động. Cô chú nên xem synbiotic là người trợ thủ đi kèm nếp sống lành mạnh, chứ không phải thứ uống vào để khỏi phải ăn uống điều độ.

Người tiểu đường, đang uống thuốc có dùng synbiotic được không?

Một số synbiotic có chứa đường chức năng, nên cô chú có bệnh nền như tiểu đường nặng, bệnh thận, hoặc đang dùng nhiều thuốc thì nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng. Nếu đang uống thuốc điều trị, hãy uống synbiotic cách xa thuốc ít nhất 2 giờ. Phụ nữ có thai, cho con bú và trẻ nhỏ cũng nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước.

Kết luận

Cả bài hôm nay, cô chú chỉ cần giữ lại đúng một câu: synbiotic là lợi khuẩn và chất xơ đi cùng nhau — vừa gieo hạt, vừa bón đất. Đi cùng thì mạnh hơn dùng riêng, vì lợi khuẩn có sẵn cái ăn để trụ lại, còn chất xơ vừa nuôi khuẩn vừa làm mềm phân. Với cô chú có tuổi hay táo bón, đây là cách chăm vào cái gốc của hệ vi sinh đường ruột — dịu nhẹ mà bền, khác hẳn việc cứ trông cậy mãi vào thuốc xổ.

Nhưng cháu xin nhắc lại lần cuối: sản phẩm tốt đến đâu cũng chỉ là trợ thủ. Cái gốc vẫn là uống đủ nước, ăn đủ rau, đi vệ sinh đúng giờ và vận động mỗi ngày. Và khi cơ thể phát tín hiệu bất thường như đi ngoài ra máu, đau bụng dữ dội, sút cân nhanh — cô chú phải đi khám ngay, đừng tự cầm cự. Mong cô chú luôn ghi nhớ tinh thần của cháu Tuấn: Hiểu đúng – Dùng đúng – Sống khỏe.

Bài viết mang tính chia sẻ kiến thức, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, cô chú hãy đến cơ sở y tế để được tư vấn cụ thể.

Hỏi đáp y khoa, Thầy thuốc tư vấn, Thuốc và bệnh, Tin tức